İqtisadi sabitlik Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsi üçün möhkəm zəmin yaradır

Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi iqtisadi nailiyyətlər ölkənin qarşısında yeni inkişaf perspektivlərinin açılmasına mühüm zəmin yaradıb. Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə çıxışında qeyd etdiyi kimi, indiyədək görülən işlər gələcək inkişaf üçün ilkin şərt formalaşdırıb. Sabit iqtisadiyyat və müstəqil maliyyə-iqtisadi sistem olmadan bu gün Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı böyük hədəflərdən danışmaq çətin olardı. Məhz son illərdə formalaşdırılmış möhkəm iqtisadi baza ölkəyə qarşıdakı mərhələdə daha böyük layihələr həyata keçirməyə, yeni investisiyalar cəlb etməyə və iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlərində inkişafı sürətləndirməyə imkan verir.
Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş kimi beynəlxalq investorların diqqətini cəlb etməsi də bu iqtisadi sabitliyin mühüm göstəricilərindəndir. Ölkədə yaradılmış əlverişli investisiya mühiti nəticəsində son 20 ildə 350 milyard ABŞ dollarından çox investisiya cəlb edilib ki, bunun da yarısı birbaşa xarici investisiyaların payına düşür. Bu rəqəm Azərbaycanın iqtisadi potensialına beynəlxalq səviyyədə göstərilən inamı əks etdirməklə yanaşı, ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsinin nəticəsidir. Qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd mövcud müsbət dinamikanı qorumaq və onu yeni istiqamətlər hesabına daha da gücləndirməkdir.
Bu baxımdan iqtisadi inkişafın uzunmüddətli və dayanıqlı xarakter alması üçün əsas məsələlərdən biri neft-qaz sektorundan kənar sahələrin potensialından daha geniş istifadə edilməsidir. Azərbaycan artıq bu istiqamətdə mühüm addımlar atıb və qarşıdakı mərhələdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi daha geniş imkanlar yaradacaq. Qeyri-neft sektorunun müxtəlif sahələrində yeni investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi həm iqtisadi artımın davamlılığını təmin edə, həm də ölkənin ixrac imkanlarını genişləndirə bilər.
Belə istiqamətlər sırasında bərpaolunan enerji xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın bu sahədə malik olduğu potensial ölkənin gələcək enerji siyasətinin mühüm tərkib hissəsinə çevrilir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, yalnız Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 157 giqavatlıq enerji potensialı mövcuddur. Bununla yanaşı, ölkənin müxtəlif ərazilərində Günəş və külək elektrik stansiyalarının fəaliyyət göstərməsi də bərpaolunan enerji sahəsində praktiki nəticələrin artıq əldə edildiyini göstərir. Qarşıdakı beş il ərzində Azərbaycanın bütün ərazisində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur.
Bərpaolunan enerji potensialının genişləndirilməsi yalnız enerji istehsalının artırılması baxımından deyil, həm də təbii qazdan daha səmərəli istifadə imkanları baxımından əhəmiyyətlidir. Elektrik enerjisi istehsalında təbii qaz istehlakının minimuma endirilməsi hesabına əldə olunan qaz ehtiyatlarının ixrac məqsədilə yönəldilməsi Azərbaycanın enerji resurslarından daha səmərəli istifadə etməsinə imkan verə bilər. Digər tərəfdən, artan elektrik enerjisi potensialının iqtisadiyyatın yeni sahələrinin inkişafına yönəldilməsi də qarşıdakı dövrdə mühüm nəticələr verə bilər. Xüsusilə süni intellekt və data mərkəzləri kimi yeni texnoloji istiqamətlərin inkişafı üçün enerji təminatı əsas şərtlərdən biridir.
Bu imkanların reallaşdırılması isə müasir enerji infrastrukturunun yaradılmasını tələb edir. Bu məqsədlə mövcud ötürücü xətlərin genişləndirilməsi, yeni xətlərin inşası və elektrik enerjisinin ötürülməsi imkanlarının artırılması istiqamətində işlər aparılır. Beləliklə, enerji sektorunda həyata keçirilən layihələr təkcə bugünkü tələbatın ödənilməsinə deyil, həm də gələcək iqtisadi fəaliyyət üçün zəruri infrastrukturun formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu da Azərbaycanın enerji potensialının yeni iqtisadi imkanlara çevrilməsinə şərait yaradır.
İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi baxımından perspektivli sahələrdən biri də mədənçilikdir. Azərbaycan zəngin təbii sərvətlərə malik ölkə kimi bu potensialdan daha səmərəli istifadə etməyə çalışır. Mədənçiliklə bağlı qəbul edilmiş yeni dövlət proqramı qarşıdakı dörd ili əhatə edir və bu sahədə çoxsaylı fəaliyyətlərin həyata keçirilməsinə təkan verəcək. Bu istiqamətin inkişafı yeni istehsal imkanlarının yaranması, investisiyaların cəlb edilməsi və regionların iqtisadi potensialının daha geniş şəkildə dövriyyəyə cəlb olunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın iqtisadi inkişafında neft və qaz sektorunun rolu da qarşıdakı illərdə qorunacaq. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd etdiyi kimi, bu il enerji sektorunda bir sıra mühüm müqavilələr imzalanıb və yeni razılaşmaların əldə olunması gözlənilir. Deməli, Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelində məsələ neft-qaz sektorunun əhəmiyyətini azaltmaqla məhdudlaşmır. Əsas məqsəd enerji sektorundan əldə olunan gəlirlərin iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına, yeni layihələrə və gələcək artım üçün zəruri infrastruktura yönəldilməsini davam etdirməkdir.
İqtisadi inkişafın digər mühüm hərəkətverici qüvvəsi isə logistika, nəqliyyat və bağlantı imkanlarıdır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu sahədə ölkəyə mühüm üstünlüklər verir. Lakin coğrafi mövqenin özü tranzit imkanlarından tam istifadə üçün kifayət etmir. Bunun üçün ilk növbədə müasir fiziki infrastrukturun yaradılması, daha sonra isə investorlar və yükdaşıma şirkətləri üçün əlverişli və aydın biznes mühitinin formalaşdırılması tələb olunur. Azərbaycan uzun illər ərzində məhz bu istiqamətdə məqsədyönlü fəaliyyət həyata keçirib.
Ölkənin dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımalara və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiya yatırması bu strategiyanın mühüm hissəsidir. Dəmir yollarının 60 faizinin elektrikləşdirilməsi və bu prosesin davam etdirilməsi nəqliyyat sisteminin müasirləşdirilməsi baxımından mühüm addımdır. Azərbaycanın bütün qonşuları ilə, eləcə də ölkə daxilində dəmir yolu əlaqələrinin mövcud olması tranzit imkanlarının genişləndirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Beləliklə, illər ərzində yaradılmış infrastruktur artıq Azərbaycanın regional nəqliyyat qovşağı kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi ölkənin qonşuları ilə əməkdaşlığından da birbaşa asılıdır. Azərbaycan dənizə birbaşa çıxışı olmayan ölkə olduğundan onun tranzit potensialının reallaşdırılması üçün qonşu dövlətlərlə və daha geniş region ölkələri ilə qarşılıqlı əlaqələrin möhkəm olması vacibdir. Bu baxımdan Azərbaycanın qonşuları ilə münasibətlərinin aydın və proqnozlaşdırılan xarakter daşıması iqtisadi əməkdaşlıq üçün də əlavə imkanlar yaradır. Eyni zamanda, təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın alternativ marşrut kimi əhəmiyyəti daha da artır.
Hazırda Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmində sürətli artım müşahidə olunur. Ölkə həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin fəal iştirakçısı kimi hər iki istiqamətdə mühüm imkanlara malikdir. Bu il Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. Qarşıya qoyulan hədəf isə 2030-cu ilədək həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub marşrutları üzrə daşımaların həcmini 25 milyon tona, yaxud daha yüksək səviyyəyə çatdırmaqdır. Bu məqsədin reallaşdırılması üçün qonşu ölkələrlə əməkdaşlığın genişləndirilməsi və mövcud nəqliyyat infrastrukturunun daha da inkişaf etdirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir.
Bir sözlə, Azərbaycanın qarşısında dayanan yeni iqtisadi hədəflər əvvəlki illərdə yaradılmış möhkəm təməl üzərində formalaşır. Sabit iqtisadiyyat, müstəqil maliyyə sistemi, əlverişli investisiya mühiti, enerji potensialı, zəngin təbii ehtiyatlar və inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu ölkənin gələcək iqtisadi artımı üçün bir-birini tamamlayan amillərdir. İndi əsas vəzifə bu imkanlardan səmərəli istifadə etməklə iqtisadi inkişafın yeni mərhələsinə keçidi təmin etmək, investisiya fəallığını artırmaq və Azərbaycanın regional iqtisadi əlaqələrdə rolunu daha da genişləndirməkdir.

Elmar Əbilov,
Salyan rayonu üzrə gənclər və idman sektorunun müdiri, YAP fəalı